Pakistan’ın arabuluculuğuyla ABD ve İran arasında varılan ve askeri operasyonları durdurmayı hedefleyen mutabakatın ardından gözler İsviçre'de yapılacak resmi törene çevrilirken, uzmanlar bu adımı kapsamlı bir barıştan ziyade kırılgan bir "geçiş çerçevesi" olarak nitelendiriyor.
Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, yaklaşık iki aydır yürütülen yoğun arabuluculuk çalışmalarının ardından Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile İran arasında bir barış mutabakatına varıldığını duyurdu. Sürece Türkiye, Katar ve Suudi Arabistan'ın da önemli katkılar sunduğu belirtilirken, anlaşmanın resmi imza töreninin 19 Haziran’da İsviçre’de gerçekleştirileceği açıklandı. Elektronik ortamda ön imzaları atılan Mutabakat Zaptı’na ABD adına Başkan Donald Trump ve Başkan Yardımcısı JD Vance, İran adına ise Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf imza koydu.
İsrail/ABD-İran çatışmalarını sonlandırmayı ve mevcut ateşkes ortamını kalıcı hale getirmeyi amaçlayan bu çerçeve anlaşma, askeri operasyonların derhal durdurulmasını ve küresel enerji koridoru olan Hürmüz Boğazı’nın uluslararası deniz trafiğine yeniden açılmasını öngörüyor.
60 Günlük Kritik Takvim Başlıyor
Resmi olarak henüz tam metni yayınlanmayan mutabakat, taraflara askıda kalan sorunları çözüme kavuşturmaları için 60 günlük bir müzakere süresi tanıyor. Bu süreçte İran’ın nükleer programının geleceği, yaptırımların hafifletilmesi ve İran'ın uluslararası finans sisteminde dondurulan varlıklarına erişim gibi kritik başlıklar masaya yatırılacak.
Söz konusu uzlaşı, bölgede tansiyonun zirve yaptığı iki kritik gelişmenin ardından geldi. İsrail’in kısa süre önce İran’ın batı ve iç kesimlerindeki stratejik hedeflere düzenlediği hava saldırıları ve ABD Başkanı Donald Trump’ın müzakerelerin yavaş ilerlemesine tepki göstererek İran altyapısını hedef alabileceklerine dair yaptığı sert uyarılar, diplomatik trafiğin hızlanmasında belirleyici oldu.
Tahran’ın Ekonomik Sıkışmışlığı Masaya Getirdi
Uzmanlar, İran’ın masaya oturmasında askeri gövde gösterilerinden ziyade sahadaki ağır ekonomik gerçeklerin rol oynadığına dikkat çekiyor. ABD'nin Hürmüz Boğazı’ndaki kısıtlamalara misilleme olarak uyguladığı karşı ablukanın, sadece iki ay içinde İran ekonomisine 24 milyar dolardan fazla doğrudan zarar verdiği tahmin ediliyor. Ülkenin toplam döviz rezervlerine yakın olan bu devasa kayıp, Tahran yönetimini ciddi bir ekonomik çöküş riskiyle karşı karşıya bırakarak uzlaşıyı tek çıkış yolu haline getirdi.
Öte yandan, arabuluculuk sürecinde Pakistan başat rol oynarken, Washington ile Tahran arasındaki teknik pürüzlerin aşılmasında ve finansal transfer formüllerinin geliştirilmesinde Katar’ın da kritik kolaylaştırıcılık üstlendiği belirtiliyor. Buna karşın, bölgede geleneksel olarak bu tür krizlerde "baş arabulucu" olan Umman'ın bu kez tamamen denklem dışında kalması dikkat çekiyor.
Şahin Kanatların Sabotaj Riski Sürüyor
Anlaşma her iki ülkede de yönetimler tarafından diplomatik bir başarı olarak sunulsa da hem İran hem de İsrail’deki radikal grupların sürece yönelik sert muhalefeti devam ediyor. İran’daki şahin kanatlar uzlaşıyı "aşağılayıcı bir teslimiyet" olarak nitelendirerek müzakere heyetini hedef alırken, İsrailli yetkililer bu mutabakata doğrudan taraf olmadıklarını ve kendilerini bağlamadığını ilan etti. İsrail Savunma Bakanı Yisrael Katz, bölgedeki askeri kazanımlarından geri adım atmayacaklarını ve tehditlere karşı operasyonlara devam edeceklerini vurguladı.
Gelişmeleri değerlendiren uluslararası güvenlik analistleri, mevcut metnin kalıcı bir barış anlaşması olmaktan uzak kırılgan bir "geçiş çerçevesi" olduğunu, sürecin geleceğini ise önümüzdeki 60 gün boyunca yürütülecek zorlu müzakerelerin ve sahada gerçekleşebilecek olası provokasyonların belirleyeceğini ifade ediyor.