Orta Doğu'daki jeopolitik krizler ve Hürmüz Boğazı'nda yaşanan kesintiler nedeniyle hızla tırmanan jet yakıtı fiyatları, Avrupa havacılık sektörünü iflas tehlikesiyle karşı karşıya bıraktı. Ryanair Üst Yöneticisi Michael O’Leary, maliyet baskılarına dayanamayan havayolu şirketleri için tehlike çanlarının çaldığını belirtti.
Avrupa havacılık sektörü, Orta Doğu'da artan çatışmalar ve küresel enerji ticaretinin kilit noktalarından Hürmüz Boğazı'ndaki aksaklıklar sebebiyle ciddi bir maliyet kriziyle mücadele ediyor. Ryanair Group Üst Yöneticisi (CEO) Michael O’Leary, varil başına 80 dolar seviyelerinden 150 doların üzerine çıkan jet yakıtı (Jet A-1) fiyatlarının, sektörde geri dönülemez yaralar açabileceği uyarısında bulundu.
O’Leary, katıldığı bir televizyon yayınında yaptığı değerlendirmede, maliyetlerdeki bu sert yükselişin özellikle temmuz, ağustos ve eylül aylarını kapsayan yoğun yaz sezonunda devam etmesi halinde, Avrupa'daki pek çok havayolu şirketinin peş peşe iflas edebileceğini ifade etti.
Ryanair'den Rakiplerine "Bilet Fiyatı" Baskısı
Krizin sektördeki şirketleri farklı şekillerde etkilemesi bekleniyor. O’Leary, İrlanda merkezli Ryanair'in mevcut yakıt ihtiyacının yüzde 80'ini önceden sabitlediğini ve bu sayede fiyat dalgalanmalarına karşı güçlü bir koruma kalkanı oluşturduklarını açıkladı.
Rakiplerinin yakıt maliyetlerini sabitleme konusunda zayıf pozisyonda olduğuna dikkat çeken CEO, Ryanair’in sahip olduğu bu finansal avantajı kullanarak bilet fiyatlarını baskılayacağını ve pazardaki diğer şirketler üzerindeki rekabet baskısını daha da artıracaklarını vurguladı. Öte yandan, haziran ayı için beklenen jet yakıtı tedarik krizinin, tedarikçilerden alınan son bilgilere göre hafiflediğini belirten O’Leary, yine de Hürmüz Boğazı'nın uluslararası ticarete en kısa sürede tam kapasite açılması gerektiğinin altını çizdi.
Havayolu Devleri Küçülmeye Gidiyor
Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) verileri de sektördeki krizin boyutunu doğruluyor. Krizin tırmanmasıyla birlikte jet yakıtı fiyatlarında tarihi oranlarda artış gözlemlenirken, Avrupa Birliği rafinerilerinde tedarik zincirindeki kırılmalara bağlı arz endişeleri yaşanıyor.
Artan maliyetler Avrupa'nın en büyük taşıyıcılarını operasyonel daralmaya itmiş durumda:
- Alman hava yolu şirketi Lufthansa, tasarruf tedbirleri kapsamında ekim ayına kadar planlanan 20 bin kısa mesafeli uçuşunu iptal etti.
- İngiliz düşük maliyetli taşıyıcı EasyJet, yılın ilk yarısı için 540 ila 560 milyon sterlin bandında zarar beklediğini duyurarak bilet fiyatlarında artış sinyali verdi.
- İskandinavya Havayolları (SAS) bin uçuşu programdan kaldırırken, Hollanda merkezli KLM de kapasitesinde küçülmeye gitti.
- Air France-KLM Group, maliyetleri dengeleyebilmek adına uzun mesafeli uçuşlar için yolcu başına 100 avroluk "ek yakıt harcı" uygulamasına başladı.
Avrupa Birliği'nden "AccelerateEU" Planı
Kıtayı sarsan enerji ve havacılık krizine karşı Avrupa Birliği (AB) kurumları da acil önlem mekanizmalarını devreye soktu. Brüksel, havayolu endüstrisi ve enerji otoritelerinin "jet yakıtı kıtlığı" uyarıları üzerine "AccelerateEU" adlı acil durum planını hazırladı.
Yeni plan çerçevesinde, AB düzeyinde havalimanları ve enerji sağlayıcıları arasında koordinasyonun artırılması hedefleniyor. Ayrıca AB sınırları dahilinde yakıt üretimi, ithalatı ve stok seviyelerinin anlık izlenebilmesi amacıyla yeni bir "Yakıt Gözlemevi"nin kurulmasına karar verildi. Uzmanlar, bu adımın yakıt fiyatlarını doğrudan düşürmekten ziyade, arz zincirindeki muhtemel kopmaları önleme ve acil durumlarda eldeki stokların dengeli dağıtımını sağlama amacı taşıdığını belirtiyor.