Birleşmiş Milletler raportörleri, İsrail'in Gazze'de işlediği belgelenmiş insan hakları ihlalleri ve soykırım riski nedeniyle, Avrupa Birliği ile İsrail arasındaki Ortaklık Anlaşması'nın zaman kaybetmeden askıya alınması gerektiğini vurguladı. Uzmanlar, bu adımın siyasi bir tercih değil, hukuki bir zorunluluk olduğunun altını çizdi.
Birleşmiş Milletler (BM) bünyesinde görev yapan bağımsız insan hakları raportörleri, Avrupa Birliği'ne (AB) yönelik sert bir uyarıda bulunarak, İsrail ile yürürlükte olan Ortaklık Anlaşması'nın acilen askıya alınmasını talep etti. Yapılan ortak yazılı açıklamada, İsrail'in soykırım da dahil olmak üzere vahşet boyutuna varan ve uluslararası kurumlarca belgelenen insan hakları ihlallerine dikkat çekildi. Uzmanlar, AB'nin böyle bir sicile sahip bir ülkeyle ayrıcalıklı ticaret ilişkilerini sürdürmesinin, birliğin insan hakları değerleriyle inandırıcı bir şekilde bağdaşmadığını ifade etti.
Lüksemburg'da bir araya gelmesi planlanan AB Dışişleri Bakanları toplantısı öncesinde yayımlanan bildiri, Avrupa'nın tarihi bir "ahlaki sınavla" karşı karşıya olduğunu vurguluyor. Açıklamada, İsrail'e 2000 yılından bu yana Avrupa pazarlarına ayrıcalıklı erişim imkanı tanıyan anlaşmanın askıya alınmasının uluslararası hukukun asgari bir gereği olduğu belirtildi.
"Tercih Değil, Hukuki Bir Zorunluluk"
Uluslararası Adalet Divanı'nın (UAD) Gazze'deki soykırım riskine dair aldığı geçici tedbir kararlarının Tel Aviv yönetimi tarafından defalarca ihlal edildiğini hatırlatan BM uzmanları, Soykırım Sözleşmesi ve Cenevre Sözleşmelerine taraf olan tüm AB üyesi devletlerin ortak sorumluluk taşıdığına işaret etti. Bildiride, yasa dışı bir durumun sürdürülmesine katkı sağlayan ticari ilişkilerin devam ettirilemeyeceği kaydedilerek, "Anlaşmanın tamamen askıya alınması siyasi bir takdir meselesi değil, yerine getirilmesi gereken yasal bir zorunluluktur" denildi.
Kamuoyundan Yükselen Baskı
Raportörlerin çağrısı, Avrupa genelinde giderek artan sivil toplum baskısıyla da paralellik taşıyor. Avrupa Vatandaş Girişimi (ECI) çatısı altında başlatılan ve AB-İsrail Ortaklık Anlaşması'nın tamamen askıya alınmasını talep eden imza kampanyasının bugüne kadar 1 milyondan fazla destekçiye ulaştığı aktarıldı. Uzmanlar, Avrupa kamuoyunda hesap verebilirlik konusunda giderek büyüyen bir talebin altını çizdi.
İnceleme Süreci ve Anlaşmanın Geleceği
AB ile İsrail arasında ticari imtiyazlar sağlayan Ortaklık Anlaşması, 7 Ekim 2023 sonrası süreçte uluslararası arenada yoğun eleştirilerin hedefi haline gelmişti. Geçtiğimiz dönemde İrlanda ve İspanya gibi ülkelerin öncülüğünde, İsrail'in insan hakları yükümlülüklerini ihlal edip etmediğine dair AB Komisyonu düzeyinde incelemeler başlatılmış ancak birlik içinde tam bir mutabakat sağlanamaması nedeniyle bulgular somut bir siyasi iradeye ve yaptırıma dönüşmemişti. BM raportörlerinin son çağrısının, Lüksemburg'daki dışişleri bakanları toplantısında anlaşmanın akıbetine dair tartışmaları yeniden alevlendirmesi bekleniyor.