12 Eylül darbesi sonrasında yaşanan insan hakları ihlalleri ve işkence olaylarıyla hafızalara kazınan Diyarbakır Cezaevi'nde yürütülen restorasyon çalışmalarında sona gelindi. Adalet Bakanlığı'ndan Kültür ve Turizm Bakanlığı'na devredilen yapının, "Müze ve Kültür Alanı" olarak bu yıl içerisinde ziyarete açılması planlanıyor.
Türkiye'nin yakın siyasi tarihinin en karanlık dönemlerinden birine tanıklık eden ve "dünyanın en kötü şöhretli 10 cezaevinden biri" olarak gösterilen Diyarbakır E Tipi Kapalı Cezaevi, hafıza mekanına dönüşüyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından yürütülen kapsamlı restorasyon ve dönüşüm projesinde fiziki çalışmaların büyük oranda tamamlandığı ve yapının bu yıl içinde ziyaretçi kabul etmeye başlayacağı bildirildi.
Hafıza ve Yüzleşme Mekanı
1980 askeri darbesi sonrasında "5 No'lu" olarak bilinen ve sistematik işkence iddialarıyla uluslararası kamuoyunda gündeme gelen cezaevi, müze konseptiyle yeniden işlevlendiriliyor. Proje kapsamında, cezaevinin koğuşları, hücreleri ve idari bölümleri, o dönemde yaşananların unutulmaması ve gelecek kuşaklara aktarılması amacıyla aslına uygun şekilde korunarak sergilenecek.
Müze projesi, sadece bir sergileme alanı değil, aynı zamanda bir kültür ve sanat merkezi olarak tasarlandı. Toplamda yaklaşık 50 bin metrekarelik bir alana yayılan kompleks içerisinde; müze bölümlerinin yanı sıra kütüphane, tiyatro ve sergi salonları ile atölyelerin de yer alması hedefleniyor.
"Karanlık Günlerden Aydınlık Geleceğe"
Diyarbakır'ın merkez Bağlar ilçesinde bulunan ve uzun yıllar yüksek güvenlikli cezaevi olarak hizmet veren yapı, Adalet Bakanlığı tarafından 2022 yılında boşaltılarak Kültür ve Turizm Bakanlığı'na devredilmişti. Devir işleminin ardından Cumhurbaşkanlığı tarafından yapının "müze" statüsüne kavuşturulması kararı alınmış ve restorasyon süreci başlatılmıştı.
Yetkililer, projenin sadece fiziki bir restorasyon olmadığını, aynı zamanda toplumsal bir yüzleşme ve hafıza projesi olduğunu vurguluyor. Müzede, o dönemde cezaevinde kalanların tanıklıkları, döneme ait belgeler ve görsel materyaller de ziyaretçilerin dikkatine sunulacak.
Çalışmaların tamamlanmasıyla birlikte Diyarbakır Cezaevi Müzesi'nin, hem yerli hem de yabancı turistler için şehrin en önemli ziyaret noktalarından biri olması ve bölgenin kültürel turizmine katkı sağlaması bekleniyor. Açılış için kesin tarih henüz açıklanmasa da, planlamaların 2026 yılı içerisinde müzeyi tam kapasiteyle faaliyete geçirmek üzerine yapıldığı belirtiliyor.