İran’ın Hürmüz Boğazı'nı gemi geçişlerine kapatması ve ticaret gemilerini hedef alacağını duyurmasıyla Brent petrol 79 doları aştı, Avrupa'da gaz fiyatları yüzde 35 fırladı. Bölgedeki gerilim küresel tedarik zincirini kopma noktasına getirdi.
İSTANBUL — ABD ve İsrail’in geçtiğimiz hafta İran’a yönelik gerçekleştirdiği ortak hava saldırılarının ardından Tahran yönetiminden beklenen sert misilleme geldi. İran Devrim Muhafızları, küresel petrol ticaretinin can damarı olan Hürmüz Boğazı’nı tüm geçişlere kapattığını ve yasağı delmeye çalışan gemilerin vurulacağını resmen ilan etti. Bu hamle, halihazırda kırılgan olan küresel ekonomide enflasyonist baskıları yeniden tetiklerken, enerji güvenliği endişelerini zirveye taşıdı.
Petrol ve Gaz Fiyatlarında Sert Yükseliş
Tahran’dan gelen "Boğaz kapatıldı" açıklaması piyasalarda şok etkisi yarattı. Haftanın ilk işlem gününde Brent petrolün varil fiyatı, Ocak 2025'ten bu yana görülen en yüksek seviye olan 79 doların üzerine tırmandı.
Kriz sadece petrolle sınırlı kalmadı. Katar’ın devlet enerji şirketi QatarEnergy, tesislerine yönelik saldırı tehditleri ve güvenlik riskleri nedeniyle Sıvılaştırılmış Doğal Gaz (LNG) üretimini durdurduğunu açıkladı. Bu gelişme üzerine Avrupa’nın gösterge doğal gaz fiyatı olan Hollanda merkezli TTF’de nisan vadeli kontratlar yüzde 35,5 oranında artarak megavatsaat başına 43,3 avroya yükseldi.
Sigorta Devlerinden "Savaş Riski" Hamlesi
Hürmüz Boğazı’ndaki fiili abluka ve sıcak çatışma riski, denizcilik sigorta sektörünü de harekete geçirdi. İngiltere merkezli NorthStandard ve London P&I Club ile Norveç merkezli Gard ve Skuld gibi önde gelen sigorta kuruluşları, İran ve Basra Körfezi rotası için savaş riski teminatlarını iptal ettiklerini duyurdu. Bu karar, bölgedeki ticari gemi trafiğini fiilen durma noktasına getirdi.
"Hürmüz’ün Alternatifi Yok"
Konuyu Bugünkü Haberler için değerlendiren İMEAK Deniz Ticaret Odası (DTO) Yönetim Kurulu Başkanı Tamer Kıran, boğazın kapalı kalmasının küresel ekonomi üzerinde yıkıcı etkileri olabileceği uyarısında bulundu.
Kıran, "Hürmüz Boğazı'ndan günde yaklaşık 21 milyon varil petrol geçiyor. Bu, deniz yoluyla taşınan küresel petrolün üçte birine denk. Suudi Arabistan veya BAE üzerindeki boru hatları toplamda ancak 5 milyon varillik bir alternatif sunabilir. Geriye kalan 10 milyon varilin üzerinde bir hacim, Hürmüz olmadan taşınamaz. Bu durum navlun fiyatlarını patlatır, tedarik zincirini kırar ve küresel enflasyonu yeniden alevlendirir" ifadelerini kullandı.
Hukuki Boyut: Geçiş Hakkı Engellenebilir mi?
Uluslararası hukuk uzmanları ise İran'ın hamlesinin hukuki zeminini tartışıyor. Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Yücel Acer, uluslararası boğazlarda temel kuralın "ulaşım serbestliği" olduğunu vurguladı.
Acer, "Savaş zamanında dahi ticaret gemilerinin zararsız geçiş hakkı vardır. İran, sadece kendi karasularına giren kısmında, güvenliğine tehdit oluşturduğunu düşündüğü gemileri durdurabilir. Ancak boğazın tamamını uluslararası trafiğe kapatmak, uluslararası hukukun açık ihlali anlamına gelir" değerlendirmesinde bulundu.
Bölgede tansiyon düşmezken, Türk armatörlere gemilerinin rotalarını ve güvenlik durumlarını acilen gözden geçirmeleri çağrısı yapıldı. Enerji piyasaları ve küresel ticaret, Tahran ile Washington-Tel Aviv hattındaki gerilimin seyrine kilitlenmiş durumda.