Uluslararası enerji piyasaları, küresel petrol ticaretinin can damarı olan Hürmüz Boğazı'ndaki olası bir kapanmanın yaratacağı ekonomik tsunamiyi tartışıyor. Analistler, fiziksel arz krizinin en sert faturasını Asya devlerinin ödeyeceğini, ancak finansal şok dalgasının ABD'den Avrupa'ya tüm küresel piyasaları sarsacağı uyarısında bulunuyor.
ANKARA — Dünyanın en kritik petrol geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı üzerindeki jeopolitik gerilimler, küresel enerji güvenliği tartışmalarını yeniden alevlendirdi. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre günde ortalama 20 milyon varil petrol ve petrol ürününün taşındığı boğazın kapanma ihtimali, özellikle Körfez petrolüne yüksek bağımlılığı olan Asya ekonomileri için "doğrudan tehdit", küresel ekonomi için ise "zincirleme felaket" senaryosu olarak değerlendiriliyor.
Deniz yoluyla yapılan küresel petrol ticaretinin yaklaşık dörtte birinin gerçekleştiği bu dar su yolunda yaşanacak herhangi bir aksaklık, alternatif güzergahların yetersizliği nedeniyle telafisi zor bir arz açığına işaret ediyor.
Asya Devleri "Kırmızı Alarm" Bölgesinde
Enerji ekonomistleri, olası bir kapanma durumunda fiziksel arz sıkıntısını en derinden hissedecek bölgenin Asya olacağı konusunda hemfikir. St. Gallen Üniversitesi Makroekonomi Profesörü Guido Cozzi, yaptığı değerlendirmede, Körfez kaynaklarına olan yapısal bağımlılıkları nedeniyle Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore'nin "kırılganlık listesinin" en başında yer aldığını belirtti.
Cozzi, bu ülkelerin kısa vadede ciddi arz kesintileriyle yüzleşebileceğini vurgularken, Avrupa ve Amerika kıtasının durumunun farklılaşacağını şu sözlerle açıkladı:
"Avrupa da bu süreçten etkilenir ancak ABD, Norveç ve Afrika kaynaklarına yönelerek sağladığı kısmi çeşitlendirme sayesinde şoku daha hafif atlatabilir. ABD ise artan yerli üretimi sayesinde fiziksel bir kıtlık yaşamayacak olsa da, küresel fiyat mekanizması nedeniyle ekonomik etkiden kaçamayacaktır."
Spekülatif Dinamikler Fiyatları Çift Haneli Artırabilir
Uzmanlara göre, modern petrol piyasasının yapısı, krizin etkisini geçmiş dönemlere kıyasla daha şiddetli hale getirebilir. Piyasalardaki yüksek finansal entegrasyon ve spekülatif hareketlerin, fiziksel arz şokunun ötesinde fiyatlamalara yol açabileceği belirtiliyor.
Profesör Cozzi, kısa vadeli bir kesintinin dahi "risk primi" ve "panik stoklama" davranışlarıyla Brent petrol fiyatlarında çift haneli sıçramalara neden olabileceği uyarısında bulundu. Geçmişteki 1973 petrol ambargosu veya 1980'lerdeki İran-İrak Savaşı gibi örnekleri hatırlatan Cozzi, günümüz piyasalarının belirsizliği çok daha hızlı ve sert fiyatladığına dikkat çekti.
Rafineriler Arasında "Sınırlı Arz" Savaşı
Krizin sadece ham petrolü değil, rafine ürünleri de vuracağı öngörülüyor. Wood Mackenzie Emtia Araştırmaları Kıdemli Başkan Yardımcısı Alan Gelder, boğazın kapanması durumunda küresel rafineri sektörünün ham petrol bulmakta zorlanacağını ve sınırlı arz için birbirleriyle kıyasıya bir rekabete gireceğini ifade etti.
Orta Doğu dışındaki yedek üretim kapasitesinin talebi karşılamakta yetersiz kalacağını belirten Gelder, "Uzun süreli bir kapanma senaryosunda stratejik rezervler devreye girse bile, piyasa dengesi ancak çok yüksek fiyatlar ve bunun sonucunda oluşacak talep yıkımı ile sağlanabilir" değerlendirmesinde bulundu.
Gelder ayrıca, iki haftalık bir kapanmanın bile petrol fiyatlarını varil başına 100 dolar seviyesine taşıyabileceğini, ancak boğazın yeniden açılması ve 2026 itibarıyla beklenen OPEC dışı arz artışı sayesinde fiyatların tekrar gerileme eğilimine girebileceğini öngördü.
Enflasyon ve Büyüme Üzerindeki Baskı
Hürmüz Boğazı senaryosunun makroekonomik etkileri ise krizin süresine bağlı olarak değişiyor. Kısa süreli bir kesintinin öncelikli etkisi, artan enerji ve ulaşım maliyetleri üzerinden küresel enflasyonu körüklemek olacak. Ancak uzmanlar, kapanmanın uzun sürmesi halinde, enerji ithalatçısı gelişmekte olan ülkelerin büyüme oranlarında ciddi yavaşlama görülebileceğini ve gelişmiş ülke merkez bankalarının faiz indirim süreçlerini ertelemek zorunda kalabileceğini belirtiyor.