Dilde sadeleşme hareketinin öncüsü, Milli Edebiyat akımının kurucularından ve modern Türk hikayeciliğinin yapı taşı Ömer Seyfettin, vefatının 106. yılında eserleri ve fikir mirasıyla hatırlanıyor.
Türk edebiyatına "Pembe İncili Kaftan", "Kaşağı", "Diyet", "Falaka" ve "Yalnız Efe" gibi ölümsüz eserler kazandıran usta yazar Ömer Seyfettin, aramızdan ayrılışının üzerinden geçen bir asrı aşkın süreye rağmen güncelliğini koruyor. Kısa yaşamına sığdırdığı yüzlerce hikaye ile Türkçenin sadeleşmesinde devrim yaratan Seyfettin, 6 Mart 1920’deki erken vedasının yıl dönümünde edebiyat dünyası tarafından saygıyla yad ediliyor.
Askeri Disiplinden Edebi Devrime
11 Mart 1884’te Balıkesir Gönen’de, Yüzbaşı Ömer Şevki Efendi’nin oğlu olarak dünyaya gelen Ömer Seyfettin, eğitim hayatına babasının görevi nedeniyle farklı şehirlerde devam etti. İstanbul’da Mekteb-i Osmani ve Eyüpsultan Askeri Baytar Rüştiyesi’nde başlayan öğrenim yolculuğu, Edirne Askeri İdadisi ve ardından 1903’te mezun olduğu İstanbul Kara Harp Okulu ile sürdü.
Mülazım (teğmen) rütbesiyle orduya katılan Seyfettin, İzmir ve Rumeli’de görev yaptı. Özellikle Selanik ve Manastır bölgelerindeki görevleri sırasında Balkanlardaki çalkantılı siyasi atmosferi bizzat gözlemleme fırsatı buldu. Bu dönemde edindiği tecrübeler, ileride kaleme alacağı "Bomba", "Beyaz Lale" gibi hikayelerin temelini oluşturdu.
Genç Kalemler ve "Yeni Lisan" Hareketi
Ömer Seyfettin’in Türk edebiyat tarihindeki en keskin virajı, 1911 yılında askerlikten ayrılarak Selanik’e yerleşmesi ve burada "Genç Kalemler" dergisini çıkarmasıyla alındı. Ali Canip Yöntem ve Ziya Gökalp ile birlikte başlattıkları bu hareket, Türkçenin Arapça ve Farsça tamlamalardan arındırılmasını, konuşma dilinin yazı dili haline getirilmesini savundu.
Seyfettin’in derginin ilk sayısında imzasız olarak yayımladığı "Yeni Lisan" makalesi, Milli Edebiyat akımının manifestosu niteliğindeydi. Bu makale ile başlayan sadeleşme akımı, Türk edebiyatının yönünü kalıcı olarak değiştirdi.
Esaret Yılları ve "Mehdi" Bekleyişi
Balkan Savaşları’nın patlak vermesiyle yeniden orduya katılan yazar, Yanya Kuşatması sırasında Yunan ordusuna esir düştü. Yaklaşık 10 ay süren Atina yakınlarındaki Nafliyon kasabasındaki esaret günleri, onun iç dünyasında derin izler bıraktı. Ancak bu zorlu süreç, aynı zamanda verimli bir okuma ve yazma dönemi oldu. Esareti sırasında "Mehdi", "Hürriyet Bayrakları" gibi hikayelerini kurguladı.
1913’te İstanbul’a dönen ve 1914’te askerlikten kesin olarak ayrılan Seyfettin, hayatının son yıllarını Kabataş Erkek Lisesi’nde öğretmenlik yaparak ve yazarak geçirdi.
36 Yıllık Ömre Sığan Dev Külliyat
Ömer Seyfettin, sadece bir hikaye anlatıcısı değil, aynı zamanda bir toplum mühendisiydi. Hikayelerinde çocukluk anılarından tarihi kahramanlıklara, halk fıkralarından güncel siyasi eleştirilere kadar geniş bir yelpazeyi konu edindi. "Kaşağı"da vicdan azabını, "Diyet"te onuru, "Pembe İncili Kaftan"da devlet itibarını işledi.
Kısa ömrünün son yılları, Birinci Dünya Savaşı’nın yıkıcı etkileri ve sağlık sorunlarıyla mücadele içinde geçti. Şeker hastalığı nedeniyle durumu ağırlaşan usta kalem, 6 Mart 1920’de henüz 36 yaşındayken hayata gözlerini yumdu. Önce Kadıköy Kuşdili Mahmut Baba Mezarlığı'na defnedilen naaşı, daha sonra yol çalışmaları nedeniyle Zincirlikuyu Mezarlığı'na nakledildi.
Bugün, vefatının 106. yılında Ömer Seyfettin; arı Türkçesi, sürükleyici üslubu ve milli bilinci diri tutan eserleriyle Türk edebiyatının temel taşlarından biri olarak anılmaya devam ediyor.