ABD ve İsrail’in İran’a yönelik kapsamlı askeri harekatı ve Tahran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma tehdidiyle verdiği yanıt, küresel ekonomide şok dalgaları yaratıyor. Enerji ve savunma hisseleri yükselirken, havacılık ve turizm sektörü ağır yara aldı.
BUGÜNKÜ HABERLER / EKONOMİ SERVİSİ — Orta Doğu’da 28 Şubat’ta başlayan ve bölgeyi yeniden ateş çemberine çeviren askeri hareketlilik, küresel piyasaların dengesini bozdu. İsrail ve ABD’nin, Tahran yönetimine karşı başlattığı ortak operasyon ve ardından İran’ın misilleme olarak Basra Körfezi ülkelerindeki ABD üslerini hedef alması, çatışmanın uzun soluklu bir savaşa dönüşebileceği endişesini artırdı.
Piyasaların en büyük korkusu ise İran Devrim Muhafızları’ndan gelen kritik açıklamayla gerçeğe dönüştü. İran, stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nı gemi geçişlerine kapattığını duyurdu. Dünya petrol ticaretinin can damarı sayılan bu rotanın tıkanması, enerjiden lojistiğe kadar pek çok sektörde "kriz" fiyatlamasını tetikledi.
ABD Başkanı Trump: "Tahminimizden Uzun Sürebilir"
Washington ile Tahran arasındaki müzakerelerin sonuçsuz kalması üzerine başlayan operasyonun seyri hakkında konuşan ABD Başkanı Donald Trump, Beyaz Saray’da yaptığı açıklamada kararlılık mesajı verdi. Operasyonun takvimin ilerisinde gittiğini belirten Trump, "Dört ila beş hafta süreceğini tahmin etmiştik ama bundan daha uzun süre devam etme kapasitemiz var. Bunu yapacağız" ifadelerini kullandı.
Sahadan gelen bilgiler ise çatışmanın şiddetini gözler önüne seriyor. Bölgedeki kaynaklar, İran lideri Ali Hamaney dahil olmak üzere çok sayıda üst düzey yetkilinin saldırılarda hayatını kaybettiğini doğrularken, İran’ın yanıtı gecikmedi. Tahran yönetimi, sadece İsrail’i değil; Katar, Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn’deki ABD askeri varlıklarını da hedef listesine koydu.
İran Devrim Muhafızları Ordusu Genel Komutanı Danışmanı Tuğgeneral İbrahim Cebbari’nin, "Hürmüz Boğazı’nı geçişlere kapattık, geçmeye çalışan gemiler hedefimizdir" şeklindeki resti ise piyasalardaki tansiyonu zirveye taşıdı.
Borsalarda "Savaş" Fiyatlaması: Savunma Uçuşta, Havacılık Çakıldı
Artan jeopolitik riskler, yatırımcıları güvenli limanlara ve savunma sanayi hisselerine yöneltirken, riskli varlıklarda sert satışlar görüldü.
New York borsasında "korku endeksi" olarak bilinen VIX Endeksi gün içinde 25 seviyesini aşarak son üç ayın zirvesini test etti. ABD piyasaları günü karışık bir seyirle tamamlarken, sektör bazlı ayrışmalar dikkat çekti:
- Havacılıkta Sert Düşüş: Bölgedeki uçuşlarını durduran Amerikan hava yolu şirketleri büyük değer kaybetti. American Airlines hisseleri yüzde 4,2, United Airlines yüzde 2,9 ve Delta yüzde 2,2 geriledi.
- Savunma Sanayi Yükselişte: Savaş ihtimali savunma devlerine yaradı. Northrop Grumman hisseleri yüzde 6, Kratos yüzde 5,3 ve RTX yüzde 4,7 değer kazandı.
- Enerji Hisseleri Hareketli: Petrol fiyatlarındaki yükseliş beklentisiyle ConocoPhillips yüzde 4,2, Chevron ise yüzde 1,5 prim yaptı.
Avrupa’da Turizm Hisseleri Kan Kaybetti
Avrupa borsaları, çatışmanın kıtaya olası ekonomik yansımaları nedeniyle günü ekside kapattı. Gösterge endeks Stoxx Europe 600 yüzde 1,65 değer kaybederken, en sert düşüş yüzde 2,42 ile Almanya’nın DAX endeksinde yaşandı.
Savaşın yayılma endişesi en çok seyahat sektörünü vurdu. Almanya’nın bayrak taşıyıcı havayolu Lufthansa’nın Orta Doğu uçuşlarını askıya almasıyla hisseleri yüzde 5,2 eridi. Turizm devi TUI ise yüzde 9,9’luk kayıpla günün en çok kaybedenleri arasında yer aldı.
Borsa İstanbul’da Sert Satışlar
Yurt içinde de jeopolitik risklerin baskısı hissedildi. BIST 100 endeksi güne yüzde 5’i aşan kayıplarla başladıktan sonra, günü yüzde 2,71 düşüşle 13.346 puandan tamamladı.
Yatırımcıların savunma sanayi ve petrokimya hisselerine yöneldiği görüldü. Altınay Savunma yüzde 8,3 ve ASELSAN yüzde 5,6 yükselerek endekten pozitif ayrıştı. Öte yandan bankacılık endeksi yüzde 7,43 değer kaybederek piyasadaki düşüşün sürükleyicisi oldu. Türk Hava Yolları ve Pegasus hisselerinde de yüzde 6’ya varan kayıplar yaşandı.
Denizcilikte Navlun Rüzgarı
Hürmüz Boğazı’ndaki blokaj, denizcilik sektöründe navlun fiyatlarının artacağı beklentisini doğurdu. Danimarkalı denizcilik devi Maersk ve Alman Hapag-Lloyd, güvenlik gerekçesiyle bölgedeki geçişleri durdurduklarını açıkladı. Bu karar sonrası Maersk hisseleri yüzde 7,61, Hapag-Lloyd hisseleri ise yüzde 6,35 değer kazandı.
Analistler, piyasaların şu an için "kısa süreli çatışma" senaryosunu fiyatladığını ancak İran’ın misillemelerinin dozunu artırması durumunda küresel tedarik zincirinde yaşanacak kırılmaların çok daha derin ekonomik sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulunuyor.