Somali Federal Meclisi, uzun süredir tartışılan ve ülkenin yönetim sistemini kökten değiştiren yeni anayasayı oy çokluğuyla onayladı. Mogadişu'da gerçekleşen tarihi oylamada 222 milletvekili "evet" dedi.
MOGADİŞU — Somali’de yıllardır süren siyasi belirsizliklerin ve anayasa tartışmalarının ardından bugün tarihi bir gelişme yaşandı. Somali Federal Meclisi, ülkenin yönetim yapısını, seçim sistemini ve üst düzey devlet organlarının yetkilerini yeniden düzenleyen yeni anayasayı kabul etti. Başkent Mogadişu’da yoğun güvenlik önlemleri altında toplanan mecliste yapılan oylama, Somali Ulusal Televizyonu’ndan canlı olarak yayınlandı.
Oylamada Büyük Çoğunluk Sağlandı
Federal Meclis’in iki kanadının katılımıyla gerçekleşen kritik oturumda, yeni anayasa taslağı oylamaya sunuldu. Yapılan sayım sonucunda toplam 222 üye değişikliğe onay verdi. Bu oyların 185’i Halk Meclisi milletvekillerinden, 37’si ise Senato üyelerinden geldi. Oylama sonucu, meclis salonunda alkışlarla karşılandı.
Somali Adalet ve Anayasa İşleri Bakanı Hasan Moallim Mohamud, oylamanın ardından yaptığı açıklamada sürecin önemine vurgu yaparak, "Bugün tam anlamıyla tamamlanmış bir anayasaya ulaştık ve uzun süredir süren gözden geçirme ve anayasa değişikliği süreci sona erdi" ifadelerini kullandı.
Yönetim Sisteminde Radikal Değişiklikler
Kabul edilen yeni anayasa, Somali’nin siyasi yapısında köklü değişiklikler öngörüyor. Yeni düzenlemeye göre Cumhurbaşkanı meclis tarafından, milletvekilleri ise doğrudan halk tarafından seçilecek. Başbakan ise Cumhurbaşkanı tarafından atanacak, ancak Parlamento tarafından görevden alınabilecek. Bu değişiklik, bugüne kadar uygulanan dolaylı seçim sisteminden ve "klan" temelli yapıdan daha demokratik bir modele geçiş arayışı olarak yorumlanıyor.
Cumhurbaşkanlığı makamı için getirilen kriterler de dikkat çekici. Buna göre, cumhurbaşkanı adaylarının doğuştan Somali vatandaşı olması şartı getirildi. Ayrıca, annesi yabancı uyruklu olan kişilerin adaylığı engellendi. Bir kişi bu göreve en fazla iki kez seçilebilecek.
Çifte Vatandaşlık Dönemi Kapanıyor
Yeni anayasa, üst düzey devlet görevlileri için "çifte vatandaşlık" tartışmalarına da son noktayı koydu. Cumhurbaşkanı, Başbakan, Meclis Başkanı ve Yüksek Mahkeme Başkanı’nın çifte vatandaşlık taşıması yasaklandı. Bu makamlara seçilen veya atanan kişilerin, varsa diğer ülke vatandaşlıklarından feragat etmeleri gerekecek. Benzer bir kısıtlama, bu yetkililerin eşleri için de geçerli olacak; söz konusu makam sahiplerinin yabancı uyruklu eşe sahip olmaları mümkün olmayacak.
Eyaletlerin Yetkileri Sınırlandırıldı
Federal hükümet ile eyalet yönetimleri arasında uzun süredir devam eden yetki paylaşımı tartışmaları, yeni anayasada merkezi hükümet lehine çözüme kavuşturuldu. Kabul edilen metne göre, eyaletlerin tek başlarına başka ülkelerle anlaşma yapmaları yasaklandı. Yabancı devletlerle yapılacak her türlü ikili iş birliği ve anlaşma yetkisi, münhasıran Somali Federal Hükümeti’ne verildi.
Ayrıca hükümetin resmi görev süresi dört yıldan beş yıla çıkarılırken, dini erginlik yaşı 15, hukuki sorumluluk yaşı ise 18 olarak belirlendi.
"Geçici" Dönemden "Kalıcı" Sisteme
Somali, 1991 yılında başlayan iç savaşın ardından 2012 yılında kabul edilen "geçici anayasa" ile yönetiliyordu. O dönemde kabul edilen metin, federal bir sistemi öngörmüş ancak birçok kritik maddeyi "ileride gözden geçirilmek üzere" askıda bırakmıştı. Özellikle başkent Mogadişu’nun statüsü, gelir paylaşımı ve seçim sistemi gibi konular, federal hükümet ile eyaletler (Puntland, Jubaland vb.) arasında sık sık siyasi krizlere neden oluyordu.
Yeni anayasanın, Cumhurbaşkanı’nın imzasının ardından Resmi Gazete'de yayımlanarak hukuken yürürlüğe girmesi bekleniyor. Bu adımın, ülkedeki siyasi istikrarı sağlayıp sağlamayacağı ve eyalet yönetimlerinin tepkisinin ne olacağı ise önümüzdeki günlerde netleşecek.